سلطان محمد ميرزا قاجار
315
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
جانكاه [ است ] . با نهايت بىدينى صورت اسلامشان درست است . همه معمّم ، پشت لب چيده ، بسيار سلام كن [ و ] در جماعت حاضر شو . بعد از تصفيهها و تقطيرات و تنكيسات و تنزيلات و تصعيدات جوهرى كه از اهل خراسان به عمل آيد ميرزاى ناظر خواهد شد . مصرع : گر نويسم شرح آن بىحد شود . محصولات كشاورزى در اين شهر حمامها [ و ] كاروانسراها بسيار است . بازارش زياد امتيازى ندارد . جمعيت اين شهر زياده از هفتاد هزار [ است ] . همهچيز در مملكت خراسان به عمل مىآيد . همه قسم فواكه و مركبات ، خرما ، گندم ، جو ، برنج ، جميع حبوبات ، زعفران ، تنباكو ، پنبه [ و ] ابريشم از خود اين ملك حاصل مىشود . در خود مشهد چيزى كه ندارند انجير و انار است كه از ترشيز « 5 » و سبزوار مىآورند . همهچيز ديگر ، كاملش هست . هلو و شليل ، زردآلو [ و ] انگور اين ولايت بهتر از همهجاست . من خود زردآلو را كشيده ، دانه [ اى ] يك سير ، [ 206 آ ] [ و ] آلوچه چهارده مثقال بود ، نه بر سبيل اتفاق ؛ فراوان است . خربوزه و هندوانه بسيار خوب دارد . سيب آنقدر هست كه سيب كهنه در بازار فراوان است كه سيب نو آيد . نانش بهترين نانهاست . پنير و ماست بسيار خوب دارند . عنّاب و زرشك بىدانه از تحفههاى اين ملك است . كاهو و چغندرش زياد ممتاز است . « 6 » صنايع دستى پارچههاى ابريشمى را در اين شهر بسيار خوب مىبافند . شال اگر خواهند چنان مىبافند كه بهتر از او البته در كشمير نتوانند بافت . دستگاه قالى بافيهاى بسيار خوب دارند . برك و عاقرى كه ازجمله پارچههاى خوب ايران است در اين
--> ( 5 ) . نام قديم كاشمر . در شهريور 1314 ه . ش . به موجب تصويبنامهء هيئت وزيران نام ترشيز به كاشمر بدل گرديد . ( فرهنگ معين ، اعلام ) . ( 6 ) . تربش نزديك به يك من تبريز مىشود ، سفيد و شيرين و پرآب . ( حاشيهء متن ) .